خیانت در امانت بن نقل از آیت الله دستغیب
خيانت و اخبار اهل بيت ع
(به نقل از وسائل الشيعه كتاب الوديعه) پيغمبر اكرم ص ميفرمايد « كسي كه در دنيا در امانت خيانت كند وآنرا به صاحبانش ندهد تابميرد بر غير دين اسلام مرده و خدا را ملاقات مي كند در حاليكه بر او خشمناك است »ونيز پيغمبر اكرم ص ميفرمايد« امانت داري موجب ثروت وخيانت موجب تهيدستي است »وحضرت صادق ع نيز مي فرمايد « به طول ركوع و سجود منگريد چون ممكن است در اثر عادتش باشد كه ترك عبادت بر او سخت دشوار است ليكن به راستگوئي و امانتداريش بنگريد »وشخصي از حضرت صادق ع پرسيدايا حلال است از روي مكر وخيانت مال ناصبي ( دشمن اهل بيت ع ) را تصرف كنيم ؟ حضرت فرمود:« كسي كه ترا امين دانست واز تو اميد خير خواهي داشت ؛ امانتش را به او برگردان ؛ هرچند كشنده حسين ع است ».
محمد امين« ص »
در حالات رسول خدا نقل كرده اند قريش پيش از اسلام آن حضرت را امين مي خواندند واموال ومتاعهاي خود را پيش آن حضرت به امانت ميگذاشتند و همچنين ساير طوايف عرب كه در موسم حج به مكه معظمه مي آمدند ؛ امانتشان را به آن حضرت مي سپاردند.
اقسام خيانت
خيانت بر سه قسم است : 1 - خيانت به امانت خدا 2- خيانت به امانت رسول اكرم 3- خيانت به امانت مردم .
1- خيانت به امانت خدا
خداوند در سوره احزاب آيه 72 مي فرمايد« بدرستي كه ما امانت را بر آسمانها وزمينها وكوهها عرضه داشتيم ؛ از برداشتن آن شانه خالي كردند واز آن ترسيدند و انسان آن را برداشت ؛ به درستي كه او بسيار ستمگر ونادان است »و امانتداري نسبت به تكاليف خدا به اين است كه اولا بايد سعي كند آنها را ياد بگيرد وبفهمد به طوري كه يك تكليف ندانسته ؛ نداشته باشد و همه را ازجان ودل بپذيرد وبا كمال اهميت وجديت در صدد عمل كردن به آنها باشد به طوري كه تكليفي از او فوت نشود ولي متاسفانه در دوره ما عده اي از مردم به امانتهاي خدا خيانت مي كنند وبه قدري سرگرم دنيا و ماديات شده اند كه در صدد ياد گرفتن تكاليف دين نيستند وچه رسد به عمل كردن آنها با اينكه علاوه بر اينكه دانستن و عمل كردن واجب است همچنين بايد اين احكام به ديگران انتقال و انتشار يابد .
2- خيانت به امانت رسول اكرم
(به نقل از كتاب بحار الانوار جلد 6) رسول اكرم ص فرمودند « بدرستي كه من وا مي گذارم بين شما دو چيز سنگين و نفيس و پر ارزش را ؛ يكي قرآن مجيد و ديگري عترتم ودر قيامت از شما سوال ميكنم با اين دو چيز بزرگ چه كرده ايد ؟ »ونيز خداوند در سوره 25 آيه 32 مي فرمايد « روز قيامت رسول خدا ص ميگويد پروردگارا به درستي كه قوم من اين قرآن را رها نمودند» .
واز جمله امانتداري نسبت به عترت آل محمد ص ؛ بايد كمال محبت و مودت را داشت و دوازده نفر از ايشان را كه معصومند امام و واجب الاطاعه وحجت و واسطه بين خود و خدا بشناسد ونسبت به بقيه سادات كمال خضوع واحترام را رعايت فرموده تا امانت جدشان را رعايت كرده باشد .
3- خيانت به امانت مردم- بر دو نوع الف- مالكي ب - شرعي
الف – امانت مالكي آن است كه شخص مال خود را بقصد امانت به ديگري بسپارد بصورت وديعه ( فقط حفظ امانت )و اجاره ( اصل مال امانت و بهره برداري اجاره دارد) و عاريه ( اصل مال امانت وبهره برداري مجاني ) رهن (گرو و وثيقه نزد طلبكار ).
ب- امانت شرعي آن است كه مال از طرف صاحبش به عنوان امانت نزد ديگري قرار نگرفته بلكه به حكم شرع امانت است وبه شرحي كه در رساله هاي عمليه متذكر شده اند يا گمشده كسي را كه مي يابند ويا مال دزديده شده كسي را كه بدست مي آورند نمي توانند به دزد و غاصب بر گردانند و يا مالي را كه از دست بچه ويا ديوانه مي گيرند بايد به ولي طفل وديوانه بر گردانند ويا نامه شخصي اشتباها به ديگري داده شود بايد به صاحبش برسد وباز كردن وخواندن حرام است .
تعدي به امانت
دست درازي وتصرف كردن در آن است به آنچه صاحبش اجازه نداده مانند برداشتن پول امانتي هرچند بعنوان قرض باشد وتصميم دارد كه مثلش را برگرداند؛ وليكن به مجرد تصرف خائن در امانت است و خداوند در سوره 9 آيه 92 مي فرمايد « هرگاه امانت تلف شود ضامن است وبايد عوضش را به صاحبش بدهد چون پس از تعدي به امانت خيانتكار است نه امانتدار كه ضامن نداشته باشد ».
تفريط در امانت
آن است كه در نگهداري آن كوتاهي كند وآنطوريكه عرفا سزاوار است مسامحه نمايد مثلا:
اگر مال نقد باشد بايد در جاي محفوظي آن را بگذارد كه در دسترس نباشد تا به آن دستبرد زنند يا اگر فرش ولباس كتاب باشد در جاي مرطوب قرار ندهد وبايد دانست كسي كه از عهده امانتداري برنمي آيد حق ندارد امانت را بپذيرد و در صورتي كه به صاحب مال بفهماند كه براي امانت داري حاضر نيست واو هم اعتنائي به ردش نكند و مال را بگذارد وبرود و تلف شود آن شخص ضامن نيست و البته اخلاقا سزاوار است حتي الامكان آنرا نگهداري كند .
مسامحه در رد كردن امانت
اگر مالي به عنوان امانت مالكي در دست كسي قرار گرفت اگر خود نگهداري مال منظور بوده هر گاه صاحب مال آنرا خواست بايد فورا آنرا برگرداند به طوري كه در عرف بگويند مسامحه نكرد و همچنين بايد امانت را به صاحبش برگرداند وقتي از تلف شدنش بترسد وچنان كه به صاحب مال ميسر نباشد به ترتيب به وكيل و ولي وقيم و حاكم شرع و امين برساند ودر امانت شرعي در صورتي كه صاحبش را مي شناسد بايد به او ردكند هر چند شخص بي اطلاع باشد ويا مطالبه نكند واگر نميشناسد تا يكسال در صدد جستجوي صاحبش باشد وپس از يكسال آنرا از طرف صاحبش صدقه دهد .
خداوند امانتداران را مي ستايد
خداوند در سوره آل عمران آيه 68و69 ميفرمايد «بعضي از اهل كتاب (نصارا) هستند كه اگر مال بسياري به آنها امانت بسپاري به تو رد مي كنند و بعضي ديگر (يهود) اگر چيز نا قابلي هم نزدشان بگذاري به تو بر نمي گردانند مگر آنكه در مطالبه سخت گيري و اصرار داشته باشي وسببش آن است كه مي گويند خوردن مال غير اهل كتاب (غير يهود) بر ما حرام نيست با اينكه مي دانند چنين حكمي در كتابشان نيست به خدا دروغ مي بندند».
راز ديگران امانت است
گاهي امانتداري نسبت به كلام يا مطلب سري از طرف شخصي نزد ديگري است يا دانستن كلام بصورت اختياري ويا بدون اختيار ودر صورت فاش چنانكه رضايت نباشد به امانت خيانت كرده است و بطور كلي فاش نمودن سر خيانت است ؛ خواه آن راز را صاحبش نزد آن شخص به امانت سپرده باشد ويا اتفاقي از آن باخبر باشد.
مجالس امانت است
(به نقل از بحارالانوار جلد 16) رسول اكرم ص ميفرمايد« كسي با ديگري همنشين ميشود آنچه در آن مجلس مي گذرد امانتي نزد اهل آن مجلس است وبراي مومن حلال نيست امر زشتي را از برادر ديني خود نقل كند» .
راز خود را به كسي نگوئيد
در روايات به ما دستور داده اند كه راز خود را به ديگري نگوئيد هرچند نزديكترين و دوست ترين افراد با شما باشد چون ممكن است آن دوستي دوام نكند و روزي به دشمني بگرايد و ايماني كه شخص را از افشاء راز دشمنش باز دارد كمياب است .
محكوميت هاي انواع مجازات خيانت
در امانت در قوانين مجازات اسلامي ( ايران )
ماده 673 – هركس از سفيد مهر يا سفيد امضائي كه به او سپرده شده است يا به هر طريق بدست آورده سوء استفاده نمايد به يك تا سه سال حبس محكوم خواهد بود .
ماده 674 – هر گاه اموال منقول يا غير منقول يا نوشته هايي از قبيل سفته وچك و قبض ونظاير آن به عنوان اجاره يا امانت يا رهن يا براي وكالت يا هر كار با اجرت يا بي اجرت به كسي داده شده وبنابراين بوده است كه اشياء مذكور مسترد شود يا به مصرف معيني برسد و شخصي كه آن اشياء نزدذ او بوده آنها را به ضرر مالكين يا متصرفين آنها استعمال يا تصاحب يا تلف يا مفقود نمايد به حبس از شش ماه تا سه سال محكوم خواهد شد .
ماده669- هرگاه كسي ديگري را به هر نحو تهديد به قتل يا ضررهاي نفسي يا شرفي يا مالي ويا افشاء سري نسبت به خود يا بستگان او نمايد ؛ اعم از اينكه به اين واسطه تقاضاي وجه يا مال يا تقاضاي انجام امر يا ترك فعلي را نموده يا ننموده باشد به مجازات شلاق تا (74) ضربه يا زندان از دو ماه تا دو سال محكوم خواهد شد .
از خداوند متعال خواستار هستم كه در آموختن وعمل نمودن و آموزش« احكام اسلام » اين بنده را مورد لطف و عنايت قرار دهد تا با عبوديت رسم بندگي را به جا آورم .
با سلام